Je hebt altijd een keuze

Het leven ontvouwt zich zelden langs een rechte lijn. Het beweegt zich voort, soms bijna ongemerkt, soms met een kracht die alles verschuift wat je dacht te kennen. Veel van wat je meemaakt dient zich aan zonder aankondiging en zonder dat je daar invloed op hebt. Pas later wordt zichtbaar hoe bepalend sommige momenten zijn geweest.

Wat blijft, is de vraag hoe je je tot dat alles verhoudt, vanuit je eigen morele kompas.

Wat zich aandient, zonder aankondiging

Dat inzicht kreeg voor mij betekenis door Edith Eger. Zij overleefde Auschwitz en verloor haar familie. In haar latere woorden ging het niet over verklaringen of verklarende lessen, maar over iets wat onder extreme omstandigheden behouden kon blijven. Zij sprak over de innerlijke houding waarmee mensen zichzelf bleven zien, zelfs wanneer hun vrijheid volledig was afgenomen en ze de drempel van de gaskamer over gingen. Over waardigheid. Over zelfwaarde. Over de ruimte die niemand van je kan afnemen.

Die gedachte is bij mij blijven liggen. Niet als vergelijking of maatstaf, maar als een inzicht dat zich vastzet en pas later opnieuw opduikt, in een heel andere context, met een heel andere schaal, maar met dezelfde kern.

Wanneer een gedachte persoonlijk wordt

Die kern raakte ik opnieuw toen mijn zoon Colin werd gepest. Het werkte door in zijn dagelijks leven, in hoe hij zich door zijn dagen bewoog, in hoe hij sprak en in hoe hij zichzelf begon te ervaren. Verdriet kreeg een vaste plek. Onzekerheid werd een metgezel. Zijn wereld werd kleiner.

We haalden hem van school en kozen samen met hem een nieuwe uit. Dat bracht rust en afstand, en maakte ruimte voor iets nieuws.

Twee generaties, één ruimte

In die periode deed hij mee aan het televisieprogramma Tieners tegen Kwalen, waarin jongeren die zich geïsoleerd voelden werden gekoppeld aan ouderen die in hun leven eveneens met een vorm van eenzaamheid te maken hadden. Twee generaties, ieder met hun eigen verhalen, hun eigen verlies, hun eigen aannames over de ander. Colin kreeg een buddy, Ab, een man van diep in de negentig.

Samen maakten zij in een professionele flight simulator een virtuele vlucht naar Madrid. Tijdens die vlucht deelden zij hun levensverhalen en spraken zij over wat hen had gevormd en over wat er nog toe deed.

Woorden die niet waren opgeschreven

Op de laatste opnamedag vroeg de productieleider aan Colin of hij zijn afscheidsspeech had voorbereid. Colin antwoordde dat hij van zijn vader had geleerd dat wanneer je vanuit je hart spreekt, je woorden niet vooraf hoeft op te schrijven. Dat was wat hij van plan was te doen.

Even later stond hij voor een zaal van ongeveer honderd mensen, met camera’s op hem gericht. Hij begon rustig. Hij zei dat iedereen in die zaal zijn eigen verhaal had. Hij vertelde dat hij erg was gepest, dat hem dat verdriet had gedaan en dat hij daar niet voor had gekozen. Daarna sprak hij over wat hij wél had geleerd: dat je altijd een keuze hebt in het leven. Niet in wat je overkomt, maar in hoe je ermee omgaat.

Het moment waarop het stil werd

Vervolgens sprak hij zijn besluit uit. Dat hij er bewust voor koos om tegen de jongens die invloed probeerden te hebben op zijn leven te zeggen dat hij die invloed niet aan hen gaf. Dat hij zijn leven zou leiden op de manier die voor hem klopte. Dat dit programma hem had gebracht waar hij trots op was.

Wat er daarna gebeurde, liet zich nauwelijks sturen. De zaal kwam overeind. Het applaus was langdurig en intens. Mensen waren zichtbaar geraakt. Niet alleen in het publiek, maar ook bij de productie. Cameramensen stonden met tranen in hun ogen. Er werd kracht gezien. Moed. Uitgesproken door een jongen die niet lang daarvoor beschadigd was geraakt, en die liet zien hoe een innerlijk besluit eruit kan zien wanneer het hardop wordt uitgesproken en wanneer je weigert om als slachtoffer door het leven te gaan.

Richting kiezen

Daar werd iets zichtbaar wat zich niet laat afdwingen of uitleggen. Een keuze die niet ging over het verleden, maar over richting. Over eigenaarschap. Over het weigeren om jezelf te laten vastzetten in een rol die je niet kiest.

Je hebt geen invloed op alles wat er op je levenspad verschijnt.
Je hebt wel invloed op hoe je daarin gaat staan.

Tot slot

In mijn lezingen en keynotes werk ik met deze thema’s: moed, het morele kompas en leiderschap dat ontstaat vanuit innerlijke overtuiging. Niet als abstracte begrippen, maar als ervaringen die richting geven aan gedrag en samenwerking binnen teams en organisaties.

Dit thema komt ook terug in mijn boek RAUW, voor wie hier verder op wil reflecteren.